HANSPAUL MAARSEVEEN, OPBOUWWERKER IN ARNHEM
Hoe staat het met vrede in onze wijken?
16 november 2026 – In het kader van onze serie over Vrede voeren we een gesprek met Hanspaul Maarseveen, opbouwwerker bij Rijnstad binnen de gemeente Arnhem en associate member van de Iona-Community in Schotland. Hoe gaat het eigenlijk, nu oorlog en vrede op het wereldtoneel dagelijks in het nieuws zijn, met de vrede dicht bij huis, in onze dorpen en steden?
Door Monica Magus
Wat valt jou in je werk en contact met wijkbewoners de laatste jaren het meeste op? Wat speelt er, wat is urgent, wat houdt de mensen die jij ontmoet het meeste bezig?
Wat we zeker zien de laatste jaren is een situatie waarin de vaste lasten van een groep mensen enorm gestegen zijn. Je moet denken aan energiekosten, levensmiddelen, belastingen, kosten van huur- en koopwoningen. En dat terwijl uitkeringen en lonen onvoldoende mee zijn gestegen. Veel huishoudens, ook die waar mensen betaald werk hebben, kunnen daarom niet of maar nauwelijks rondkomen, laat staan dat het lukt om te sparen. Dat veroorzaakt chronische spanning in het leven van mensen.
Chronische spanning
Spullen worden ook vaker op afbetaling gekocht via Klarna bijvoorbeeld die een “Koop nu, betaal later” systeem hanteert. Het is wel begrijpelijk dat mensen hiervoor kiezen als ze dingen nodig hebben in hun huishouden, maar we zien ook dat een groep daardoor in de schulden belandt. Helaas wordt in een aantal gevallen aan ‘het oplossen’ van die financiële problemen vervolgens weer ergens veel geld verdiend. Dit zou anders georganiseerd moeten worden en gelukkig merken we mondjesmaat beweging, bijvoorbeeld in projecten van gemeenten om schulden af te kopen.
In dit verband kan ik het niet nalaten op te merken dat het óók zou helpen als we ooit nog eens een beetje afkomen van de gedachte dat de waarde van een mens, van een leven, vooral in de materie zit, in dat wat geld kost. ‘Hoe meer je hebt en kunt laten zien, hoe meer je meetelt’, is een gedachte die bij veel mensen leeft, ook hier. In ons type samenleving is dat niet zo vreemd.
Je werkt expliciet met bewoners samen aan het creëren van nieuwe voorzieningen, bijvoorbeeld een buurthuis of een buurthuiskamer. Bewoners kunnen zó, vanuit hun eigen talenten en kennis, bijdragen aan hun eigen buurt. Wat zie je gebeuren als je op deze manier werkt?
We zijn de dingen hier bewust anders gaan organiseren. Voorheen kwamen mensen binnen, trokken een nummertje en wachtten tot ze door de betrokken hulpverlener werden opgehaald. Op een zeker moment hebben we dat ‘nummersysteem’ de deur uit gedaan. Nu kom je binnen, heet een vrijwilliger uit de buurt je welkom en is er koffie. Je schuift aan en leest een krantje, doet een spelletje of gaat gewoon zitten praten met de andere wachtenden. Bovendien, het kan zijn dat je voor een hulpverlener komt maar óók dat je zit te wachten tot je maatjes arriveren met wie je die middag hier gaat tafeltennissen. Daarmee hebben we de ruimte als het ware ‘gedeproblematiseerd’. Je kunt hier komen voor lastige en leuke dingen tegelijk.
Daarmee hebben we de ruimte als het ware ‘gedeproblematiseerd’.
Het is geen punt als je in je leven hulp nodig hebt, is bovendien de achterliggende boodschap. De hulpverleners ervaren dat hun cliënten daardoor veel meer ontspannen bij hen binnenkomen. Vrijwilligers uit de buurt dragen de organisatie hier in belangrijke mate. Zij vormen de basis en werken gelijkwaardig samen met ons, professionele sociaal werkers. Zó wordt de kracht van de gemeenschap zichtbaar. En tevens de ervaring dat problemen ook grotendeels ín de gemeenschap zelf opgevangen, en soms zelfs opgelost kunnen worden.
In het huidige politieke klimaat gaat het vaak over een steeds groter wordende groep mensen die zijn afgehaakt bij de politiek en die hun hoop vestigen op populistische partijen ter rechterzijde. De grote issues daarbij zijn de komst van vluchtelingen en de aanwezigheid van mensen met een migratieachtergrond. Het onderwerp is in een aantal gemeenten een splijtzwam tussen bewoners onderling en kan soms tot grote spanningen en conflicten leiden. Hoe is dat hier?
Je kunt onze wijk een superdiverse wijk noemen met veel nationaliteiten en ook met veel sociale vraagstukken. We hebben hier geen grote conflicten gehad over bijvoorbeeld de vestiging van een AZC want dat is er in deze wijk niet. Maar wat wèl voelbaar is, is dat mensen met verschillende achtergronden en overtuigingen langs elkaar heen leven. Men gedoogt elkaar zou je kunnen zeggen, er is afstand en gereserveerdheid en we zien dan wel een negatief oordeel over elkaars achtergrond.
Tegelijkertijd constateren we ook andere dingen, als het om directe buren gaat bijvoorbeeld. Er kan prima contact zijn en vriendelijkheid over en weer. En hier aan tafel vraagt een oorspronkelijke Arnhemmer geïnteresseerd aan een wijkgenoot die de Ramadan houdt: “Hé joh, hoe gaat het nou met je, lukt het een beetje om het vol te houden?”
Deze tijd heeft wat ik noem ‘kleine verbindingen’ nodig, directe ontmoetingen tussen mensen die weer ver-menselijken.
Vorig jaar was het thema van de Compassieprijs die de BvB jaarlijks uitreikt: “Een zorgzame stad is een vreedzame stad”. Het verband werd gelegd tussen mensen die zich veilig en gezien voelen in hun eigen leefomgeving, waardoor spanningen tussen bevolkingsgroepen minder voorkomen. En waardoor mensen in het algemeen ook minder gevoelig zijn voor agressie en conflict. Onderschrijf jij zo’n analyse?
Jazeker, ik denk dat dat klopt. Door hier met optimale aandacht dicht bij de bewoners in deze wijk te zijn, ervaren mensen dat er zorg voor hen is. Vlak voor één van de laatste verkiezingen hebben we bewoners uitgenodigd voor een gesprek over de vraag: wat is voor jou belangrijk in hoe we met elkaar samenleven? Er komen dan mensen met hele verschillende politieke opvattingen op af, maar dat is niet hetgeen waar we op focussen.
Kantelmomenten
We proberen vooral een ontmoetingsplek te creëren, waarin men met elkaar kan nadenken over deze vraag en tot antwoorden komt. Gaandeweg komen politieke opvattingen wel ter sprake. Zo sprak een PVV-stemmer die avond met twee Syrische vluchtelingen over hun levensverhaal en zei hij na afloop: ‘Ik snap nu waarom ze gevlucht zijn.’ Voor mij zijn dat kantelmomenten. op die manier ontstaat er aandacht en zorg voor elkaar en kunnen spanningen wegebben.
Tegelijkertijd weet ik dat dit proces nooit klaar is omdat er altijd wel weer nieuwe, soms onverwachte, vraagstukken ontstaan. Maar na zo’n avond ervaar je wel dat er iets wezenlijks is gebeurd. De kunst is om daar stap voor stap aan te blijven werken.

Hoe ben je ooit in dit werk terecht gekomen?
Ik ben nu zo’n 30 jaar sociaal werker en heb bewust voor dit beroep gekozen. Ik groeide op in een gezin dat het in materieel opzicht voor de wind ging. We woonden in een vrijstaand huis in een villawijk in een prachtig bosrijk gebied. Van jongs af aan ervaarde ik het echter als een nogal kille omgeving; mensen waren erg op zichzelf en sociale samenhang tussen buren bestond nauwelijks. Tegelijkertijd waren mijn ouders wel betrokken mensen die van alles voor anderen deden. Ik denk dat ik daardoor sterk beïnvloed ben. In het bijzonder ook door mijn vader die lange tijd gelijkwaardig optrok met een leeftijdgenoot van hem die het syndroom van Down had. Dat maakte veel indruk op mij als jongere.
Confrontatie met de gebrokenheid
Als ik nog wat verder terugga is daar mijn grootvader die opgroeide in een weeshuis en een nicht van mij die een verstandelijke handicap heeft. De confrontatie met de gebrokenheid van het bestaan, met kwetsbaarheid, maakte kennelijk iets in mij wakker in die comfortabele omgeving, waar ik me meer bij thuis voelde. Je kunt zeggen dat ik dat bewust ben gaan opzoeken via mijn beroep. En zoals dat vaak gaat in een mensenleven heb ik zelf ook donkere periodes gehad, onder andere tijdens 2 flinke burn outs. Dat is later mede bepalend geweest voor hoe ik in het dagelijkse contact sta met mensen die kwetsbaarheid in hun eigen leven ervaren.
Je vertelde dat jullie werken vanuit de zgn. ‘presentiebenadering’. Kun je uitleggen wat dat inhoudt?
Bij de presentietheorie die wij hier hanteren spelen drie principes een rol. Ten eerste: kun je mensen ècht zien voor wie ze ten diepste zijn? Ten tweede: kun je een relatie met mensen aangaan en zodoende daadwerkelijk contact maken zonder meteen je eigen agenda op hen te ‘plakken’? Ik wil niet zeggen dat professionele afstand onzin is, beslist niet. Maar dat moet niet tussen jou en de mensen waarmee je werkt in gaan staan. Als dat hen het gevoel geeft dat ze slechts een radartje in een grote machine zijn, en jij alleen een ingestudeerde hulpverlenersrol speelt, kan er geen verbinding ontstaan. En die is nodig om samen verder te gaan. Gelijkwaardigheid is een voorwaarde.
Gelijkwaardigheid is een voorwaarde.
En tot slot: trek langdurig met mensen op, zorg dat je een bekend gezicht bent dat houvast en een mate van veiligheid biedt. Zodat ze niet steeds hun verhaal aan mensen moeten vertellen die na korte tijd weer verdwijnen.
Je bent vorig jaar en dit jaar naar het eiland Iona in Schotland gereisd om daar een week in de Iona-gemeenschap te zijn. Daar verblijven mensen met verschillende sociale achtergronden en uit verschillende christelijke tradities van over de hele wereld, voor wie inclusiviteit, gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping thema’s zijn om samen aan te werken. Hoe ben jij hierbij betrokken geraakt?
Ik kom uit een niet-religieus gezin en ben op een zeker moment op zoek gegaan naar de meer spirituele kant van het leven. Daarbij heb ik diverse werelden verkend, bijvoorbeeld die van de aardse verbinding tussen alles wat leeft, die je bij natuurvolkeren aantreft. Ik ben me gaan verdiepen in de achtergrond van steencirkels en van Indiaanse rituelen.

Maar ik vond nog steeds niet wat echt bij mij paste, tot ik de Iona-gemeenschap ontdekte. Dáár kwamen de voor mij belangrijkste dingen samen: de natuur, de spiritualiteit en het sociaal activisme. Inmiddels ben ik een associate member van de Iona Community in Schotland en hier in de regio actief met een aantal mensen die zich ook laten inspireren door dit gedachtegoed.
Wat in je eigen ontwikkeling op dit gebied en in het gedachtegoed van de Iona-gemeenschap heeft voor jou ook waarde en betekenis binnen je huidige werk?
Verdiepende teksten die je binnen de Iona-gemeenschap aantreft, over gerechtigheid en vrede bijvoorbeeld, inspireren mij om op een bepaalde manier naar mensen en situaties te kijken en mijn werk te doen. Mensen als Franciscus van Assisi, Henri Nouwen en Dorothy Day, die zich vanuit haar christelijk geloof inzette voor daklozen, armen, arbeidersrechten, geweldloosheid en burgerrechten, voeden mijn engagement.
Wanneer ik colleges over mijn vak geef op de Hogeschool Arnhem-Nijmegen, merk ik dat jonge studenten nogal eens zoekende zijn naar een ‘ondergrond’, een visie op de huidige samenleving. Welke maatschappij zie je idealiter voor je en welke waarden wil je hoog houden? Wat betekent dat voor je contacten met de mensen in je werk? Die vragen blijken voor hen niet eenvoudig te zijn.
Hopelijk wordt hun eigen leefomgeving een stukje vreedzamer
Vanuit mijn eigen werkervaringen, maar zeker zo goed vanuit mijn eigen spirituele ontwikkeling, ga ik daarover graag met ze in gesprek. Ik hoop dat de studenten zo ook hun weg zullen vinden in dit vak waar menselijkheid en nabijheid cruciaal zijn. Wanneer je mensen dát kunnen laten ervaren, in hun eigen leefomgeving, wordt de wereld eromheen hopelijk ook een stukje vreedzamer.
Zie ook:

