JAAR THEMA 2026
Kleine goedheid in een wereld die doordraait
Januari 2026 – Wat zouden we graag daden verrichten waardoor de wereld een ander gezicht krijgt: waardiger, harmonieuzer, duurzamer. Maar die macht hebben we niet. Dus wat doen we? Wachten we af, worden we toeschouwer, of geven we ruimte aan het menselijke in ons om verantwoording te nemen voor de ander? Onbaatzuchtig de ander nabij zijn, verschillig zijn?Er is een ‘kleine goedheid’, die de ene mens de ander kan betonen. Die niet is gebaseerd op genegenheid of altruïstisch sentiment, maar ingebed in een visie op samenleven in verantwoordelijkheid. Kleine Goedheid zal het jaarthema zijn voor de Beweging in 2026.
De filosoof Levinas heeft mooie teksten gewijd aan dit begrip van kleine goedheid. ‘Tussen alle ellende en verwording van menselijke verhoudingen houdt de goedheid stand. Ze blijft mogelijk, ook al kan ze nooit een regime, georganiseerd systeem of sociale institutie worden. Elke poging om het menselijke helemaal te organiseren is tot mislukken gedoemd.
Platgetrapt grassprietje dat zich oprichtHet enige wat levendig overeind blijft is de goedheid van het dagelijks leven: de kleine goedheid. Ze is fragiel en voorlopig. Ze is een goedheid zonder getuigen, in stilte voltrokken, bescheiden, zonder triomf. Het zijn de gewone mensen, ‘kwetsbare zielen’, die voor haar opkomen en haar telkens weer voltrekken. Ondanks alle verschrikkingen die de mens veroorzaakt in naam van het ‘grote goede’ blijft de kleine goedheid overeind, zoals een platgetrapt grassprietje dat zich weer opricht’. (naar Levinas, Altérité et transcendance, 1995).
Belangeloos
‘Kleine goedheid is een goedheid zonder getuigen, in stilte voltrokken, bescheiden, zonder triomf. Je kunt het zelfs zien als een gedachteloze goedheid, precies omdat het buiten elk systeem, elke religie, elke sociale organisatie valt. Ze is belangeloos, en juist daardoor eeuwig. Zo’n vorm van gedachteloze goedheid lijkt als vanzelf te ontstaan, lijkt er gewoon te zijn’. Ze is de stille, liefdevolle uitkomst van het ‘met ontferming bewogen zijn’ en doet verdraagzaamheid tussen mensen groeien.
Er is een keuze
Het is een keuze. Levinas stelt dat de kwetsbaarheid van de ander een serieus appel doet op onze verantwoordelijkheid. Dat appel is er, of we willen of niet. De keuze ligt in het gehoor eraan geven. Elk mens heeft de vrijheid het appel van de ander te weerstaan. Welke ander krijgt een kans jou en mij te raken? Een huilend kind krijgt als vanzelf een troostende omhelzing. Een bekende die hulp nodig heeft zoek je snel op. Maar hoe staat het met het kind dat ik niet ken en hulp nodig heeft op school? Of de mens uit een ander continent die hongerlijdt, terwijl ik genoeg te eten heb. Of het koraal dat sterft door opwarming van de oceaan. Ook zij doen een appel op onze verantwoordelijkheid. Een appel dat alleen gemakkelijker lijkt te weerstaan, omdat het minder nabij is of voelt.
In Godsnaam je best doen
Het besef dat er een keuze is, stimuleert om op zoek te gaan naar mogelijkheden om kleine goedheid te betonen. Kleine goedheid gaat over doen wat kan: die stap zetten naar de ander. Alle blijken van kleine goedheid, elke toevoeging van liefde, gerechtigheid en barmhartigheid bij elkaar, vormen de beweging naar een waardige wereld. Niet alleen voor mensen, maar voor de gehele schepping.
‘De kleine goedheid is als een goddelijke vonk in de mens. Ze is gratuit, en juist daardoor eeuwig, ook al is ze onmachtig om een wereld zonder geweld te garanderen. Kleine goedheid, ze kan nooit in een ethisch systeem verankerd worden. Ze is volstrekt weerloos tegenover de machten van het kwaad. Het zijn gewone mensen die haar verdedigen en ervoor zorgen dat ze zich telkens herpakt.
In beweging
Als je durft te beseffen dat alles met elkaar verbonden is, doet ook alles ertoe. Elke handeling, elk mens doet ertoe. Dat houdt de hoop levend op een mooiere wereld.
Een prachtige beweging.
Bedankt voor dit inzichtelijke artikel. Gesterkt gaan we verder met de kleine goedheden.
Dank je wel Roger voor je verfijning/verdieping. In deze tijd waarachtig geen makkelijke opdracht. Soms denk ik dat gevoelde machteloosheid alleen opgeheven wordt door niet achteloos te zijn. In verbinding met de ander blijven omdat daar de kern van je menszijn in wordt bewaard.
DE KLEINE GOEDHEID WINT NOOIT MAAR WORDT OOK NOOIT OVERWONNEN
Letterlijk zegt Emmanuel Levinas in een interview: “De kleine goedheid heeft niet gewonnen, maar ze werd ook niet overwonnen.” (“La petite bonté: n’a pas vaincu, mais n’a pas été vaincue non plus”). Ze bevat juist daarom een nieuwe visie op de toekomst en de geschiedenis. In de notities van Ikonnikov, de heilige dwaas, die door Levinas’ bronauteur Vasili Grossman aangehaald worden, lezen we: “Mijn geloof is gestaald in de hel. Het is uit het vuur van de verbrandingsovens gekomen, door het beton van de gaskamers gegaan. Ik heb gezien dat het niet de mens is, die machteloos is in de strijd met het kwaad, maar de kracht van het kwaad die machteloos is in de strijd met de mens. De onmacht van de zinloze goedheid is het geheim van haar onsterfelijkheid. Ze is onoverwinnelijk. Hoe domme, hoe zinlozer en hoe hulpelozer ze is, hoe grootser ze is. Het kwaad is machteloos tegenover haar! (…) De menselijke geschiedenis is niet de strijd van het goede dat het kwade probeert te overwinnen. De geschiedenis van de mens is de strijd van een groot kwaad dat een korreltje menselijkheid probeert te vermalen. Maar als het menselijke in de mens ook nu [na Hitler en Stalin en in alle tirannie en terreur] nog niet is gedood, dan zal het kwaad niet meer overwinnen” (V. GROSSMAN, Leven en lot, Amsterdam, Balans, 2010 (5de druk), p. 414. (Roger Burggraeve, Levinasonderzoeker, KU Leuven, 18-01-2026).
Mooi, zeker iets om dagelijks aandacht aan te besteden
Mooi inspirerend artikel.
Ga proberen elke dag een kleine goedheid te “verrichten”