PETER NISSEN ONVERWACHTS OVERLEDEN
In Memoriam
10 februari 2026 – We zijn opgeschrikt door het plotselinge overlijden van Peter Nissen, op 7 februari 2026, aan de gevolgen van een herseninfarct. Ineens moeten we hem missen: de begaafde religieuze zoeker en welbespraakte woordvoerder van een rechtvaardige en eerlijke kerk. Mensenmens en boekenmens, kloostervriend en spiritueel netwerker. De man die altijd zulke treffende woorden wijdde aan thema’s als kwetsbaarheid, zachtheid, goedheid en barmhartigheid. Peter werd 68 jaar.
Wie kende Peter Nissen niet? Decennialang roerde hij zich in de media rond thema’s als spiritualiteit en religieuze actualiteit, gaf op radio en televisie uitleg bij belangrijke kerkelijke gebeurtenissen en ontpopte zich tot commentator waar je niet omheen kon. Het was vaak een lust om naar hem te luisteren. Met mooie verhalen, humor en soms ook enig venijn bereikte hij een breed publiek, ook mensen die levensbeschouwelijke thema’s normaal aan zich voorbij lieten gaan. Hij had duizenden volgers op sociale media, die hij vaak dagelijks op lange, boeiende stukken onthaalde vol verrassende perspectieven.
Beschikbaar en bewogen
Peter wist veel en kon dingen snel en mooi onder woorden brengen. Al na enkele zinnen besefte je dat hij echt met verstand van zaken sprak. Als hoogleraar in het historische en religieuze domein in Nijmegen en Tilburg had hij een kennishorizon waar weinig mensen aan konden tippen. Trouwens, hij was altijd zoveel breder dan de officiële aanduiding van zijn vakgebied was… Gretig verkende hij nieuwe thema’s. En genereus ging hij in op de uitnodigingen die hij kreeg: nooit deed je vergeefs een beroep op hem voor een lezing, een artikel of een optreden… Vooral die beschikbaarheid en bewogenheid droegen bij aan wat hem tot een gewaardeerde media-persoonlijkheid maakte. Het waren ook die eigenschappen die samenwerken met Peter prettig maakten en de basis legden voor veel vriendschappen.
‘s Nachts doortrekken
Zelf leerde ik Peter ongeveer dertig jaar geleden kennen in zijn Nijmeegse periode. We waren nabije collega’s, hadden allebei kleine kinderen en de nodige boeken op stapel. We werkten beiden vaak tot in de kleine uurtjes, maar Peter maakte het ’s nachts veel bonter dan ik. Hij was niet te stuiten in zijn lees- en schrijfdrift. Natuurlijk was het roofbouw, maar in het onderwijs en de vergaderingen merkte je het nauwelijks. Ik vroeg me af hoe hij dat deed: zijn enorme productie kon alleen voortkomen uit diepe overtuiging en enorme passie. Het was onmogelijk niet onder de indruk te zijn van zijn tomeloze werklust, veelzijdigheid en bevlogenheid. Die gedrevenheid zette hij ook in voor zijn de goede zaak, voor mensen die het nodig hadden. Bijvoorbeeld voor studenten die wat meer aandacht, begeleiding en schrijfhulp nodig hadden. En voor thema’s die absoluut behartigd moesten worden, omdat ze in de maatschappij ondersneeuwden. Thema’s die Peter op de agenda zette en die in de loop der jaren voor hem belangrijker werden, waren onder meer oecumene, een rechtvaardige kerk, duurzaamheid, kloosterspiritualiteit en barmhartigheid. Hij die door en door katholiek was, maakte om principiële redenen een lange uitstap naar de remonstrantse kerk, waar hij onder meer als voorganger werkte.
Tijd voor zachtheid en barmhartigheid
In 2021 koos Peter voor vervroegd emeritaat: hij wilde minder werken en meer tijd om andere zinvolle dingen te doen en mensen te ontmoeten. Ook wijdde zich nadrukkelijker dan voorheen aan thema’s als kwetsbaarheid, zachtheid, compassie. Met de Beweging van Barmhartigheid deelde hij genereus van zijn menselijke bevlogenheid en fijne aanvoelen van spirituele thema’s. Meermalen genoten we van een knappe lezing of mooi artikel over waar het om gaat: aandacht hebben voor de kleine dingen, met een gebaar van goedheid de dag van anderen goed maken, met een paar welgekozen woorden het verschil proberen te maken. Hij werd zelf ook milder en openhartiger. In een mooi interview in De verwondering (2022) vertelde hij eerlijk over al die ontwikkelingen die hij omschreef als ‘menswording’ en het doorbreken van ‘mildheid’. Ik leerde echt een andere Peter kennen dan in de academische arena: de felle, ambitieuze hoogleraar werd een zachte, hartelijke en toegankelijke metgezel.
Dak- en thuislozen
In deze laatste jaren waren er verschillende meer marginale projecten waar hij zijn beste energie aan wijdde – moeilijk om alles te overzien maar ik noem er een paar. Hij werd bestuurslid van Kruispunt, een stichting voor dak- en thuislozen. Graag kwam hij daar koffiedrinken en luisterde naar verhalen van de dak- en thuislozen. Als hij in hun diensten voorging, hoorde je een hartelijke, heel gewone Peter, die kennelijk ook zonder boekentaal en moeilijke woorden kon preken. In deze laatste jaren was er bij hem ook een soort herontdekking van de kloosterwereld. Natuurlijk waren de kloosters nooit uit zijn belangstelling verdwenen, nadat hij korte tijd serieus had geprobeerd om monnik te worden… Maar de kloosters van die tijd waren te klein voor iemand met zijn stormachtig karakter, gedreven zucht naar kennis en sterke gevoel voor rechtvaardigheid. Deze laatste jaren ontwikkelde zich echter een nieuw spoor, hij werd oblaat en werkte mee aan kloostertijdschriften en vorming. Hij zette barmhartig beide schouders eronder, in een wereld die bijna op omvallen stond. Eventjes speelde hij nog met de gedachte om in het klooster van Wittem een appartement te huren – dat zou voor hem in veel opzichten thuiskomen zijn geweest. In het Limburgse land, in een progressieve en geëmancipeerde kerkgemeenschap, in een open kloosterhuis vol boeken en media-ambitie. Maar het zou blijven bij af en toe een weekend.
Loslaten en groeien
Een eerste herseninfarct trof Peter op 2 mei 2025, maar daar leek hij nog redelijk van te herstellen. Over de gevolgen vertelde hij dat hij voortaan anders in het leven stond. Hij leerde de kunst van het loslaten, van het gratuite ontvangen. Zijn laatste boekje over dat leerproces zou niet voor niets loslaten en groeien heten. Peter, die altijd als een Petrus geleefd, een rots in de branding, ervoer ineens de kwetsbaarheid aan den lijve. Dat was niet alleen verlies, het maakte hem zachter, aandachtiger en compassievoller voor anderen – en het leven mooier. Het tweede infarct is er helaas te snel op gevolgd. Nu gaat het voor ons allen om de kunst van het loslaten… We hadden nog graag jaren van je hartelijkheid, vrijgevigheid en welbespraaktheid willen genieten, maar moeten je laten gaan. Dankbaar voor alles wat je ons hebt gegeven en doorgegeven.
Charles van Leeuwen
©Foto Raad van kerken
Bij mijn weten heeft een overlijden nooit een stroom van zo brede, eensgezinde, veelkleurige en telkens weer unieke reacties opgeroepen. Ieder verliest een unieke even gezagvolle als pretentieloze duider van onze samenleving. Diep gelovig zonder enige dweepzucht, uitzonderlijk geïnformeerd zonder een spat betweterigheid, een verademing bij zoveel fake nieuws. Dank je Charles, voor je gevoelig portret van Peter. De Oosters orthodoxe kerk heeft een mooie traditie van leken theologen (denk aan A.S. Khomiajov en Ivan Kirievsky). Bij mijn weten heeft onze Latijnse kerk dat nooit gekend, en was de kerkelijke wetenschap een klerikale aangelegenheid. Jullie hebben daar op voortreffelijke manier een verrijkende verruiming in gebracht, uiteraard niet als enigen! Als iemand de geschiedenis van het recente christelijk denken zal schrijven hoop ik dat de verdiensten van Peter daar op waarde geschat zullen worden. Moge Peter in vrede zijn, moge Joyce en hun dierbaren veel kracht en troost geworden.