De laatste dag van de veerman

Door Marjo Brenters

Veerman Nils Vik wordt zoals altijd om vijf uur in de ochtend wakker. Al snel blijkt dit geen gewone dag te zijn: Nils treft voorbereidingen om aan de laatste dag van zijn leven te beginnen, onder andere door zijn oude matras naar buiten te gooien en in brand te steken. Daar hoeven de achterblijvers niks mee, vindt hij. Hij praat met zijn overleden vrouw Marta en bedankt haar voor het ontbijt. Dan schrijft hij een afscheidskaart voor zijn volwassen dochters: ‘Ik heb dit huis verlaten en kom niet meer terug. Pas goed op elkaar. Papa.’

Sinds er een brug over de fjord is gekomen is zijn werk overbodig geworden, maar dat is niet de reden van zijn besluit dat dit de laatste dag van zijn leven zal zijn. Net zomin omdat hij oud is of weduwnaar. Het blijft gissen wat de reden is… hij ‘weet’ het gewoon. Zo begint dit bijzondere verhaal over een zachtmoedig man.

Medereizigers op de definitieve oversteek
Nils Vik zet al sinds zijn veertiende passagiers over van het platteland naar de stad aan de overkant. In deze roman maakt hij zijn vaartocht over de afgelegen fjord voor de laatste keer. In feite vaart Nils terug in de tijd, waarbij hij talloze allang overleden passagiers ‘meeneemt’ op zijn boot. Hij roept hen terug uit het dodenrijk alsof ze werkelijk weer bestaan. Ze staan op de aanlegsteigers te wachten tot hij hen oppikt. Stuk voor stuk staan zij beschreven in zijn logboeken en met hulp van die aantekeningen haalt hij haarscherp hun namen, gezichten en de gesprekken die zij voerden tevoorschijn. Vandaag varen ze allemaal mee op zijn veerboot; het wordt allengs drukker in de kleine kajuit. Het zijn mensen met uiteenlopende achtergronden en hebben allemaal zo hun eigen ervaringen, die ze graag deelden met de altijd aandachtige veerman. Zo worden zij als het ware zijn medereizigers tijdens deze definitieve oversteek.

Een weemoedige, poëtische vertelling (…) een prachtig eerbetoon aan een gewoon leven, en hoe bijzonder dat in zijn alledaagsheid kan zijn.’ – uit: Trouw Tijdgeest

Intussen reflecteert Nils op zijn leven en zijn liefdes, samen met Lune, zijn ook allang overleden hond, die hem allerlei vragen stelt. Ze voeren gesprekken over vroeger en over de passagiers die meevoeren. Zijn bezoekers herinneren hem aan grote en kleine gebeurtenissen, waar hij – bewust of niet – een verbindende rol in speelde: hij zorgde dat zij op familiebezoek konden, hij assisteerde een man die op zoek was naar een huwelijkskandidaat, hij hielp mensen naar het ziekenhuis of naar het gemeentehuis om te trouwen, hij voer hen naar een nieuwe liefde, hij zwaaide een gezin uit dat emigreerde, en hij hielp zelfs een baby geboren worden. Hij is tegen iedereen vriendelijk en zorgzaam, hij ziet wie zij zijn, ziet hun noden, ziet hun menszijn en ontfermt zich over hen zonder daar woorden aan vuil te maken.

Grote liefde
Voor zichzelf heeft Nils nog één hoop, herenigd worden met zijn vrouw Marta. Zij is al een aantal jaren eerder overleden. Hij hield van zijn vrouw, zoals ook duidelijk wordt uit de woorden van één van zijn passagiers: ‘Ik zei altijd dat zij leefden als twee klappende handen, zij was de linker, hij de rechterhand.’

Vieren van het leven
Mocht het lijken of dit een deprimerend verhaal is: dat is het beslist niet. Dit is een verhaal over het vieren en vastleggen van een leven – en eigenlijk van de levens van al Viks passagiers; de hoogte- en dieptepunten, de scharniermomenten, de kleine en grotere genoegens. Een heel gewoon leven, maar dienstbaar tot op het bot. Dat maakt het tot een verhaal over een waarlijk goed mens. Hij doet simpelweg wat hem te doen staat, in alle eenvoud, nederig en zonder ophef.

Grytten schrijft prachtig en poëtisch, en in de vertaling van Geri de Boer zijn die kwaliteiten volledig behouden. Je zou het boek kunnen lezen als een loflied op de dingen die voorbij zijn, maar ook als een loflied op een barmhartig bestaan. Dat het slot troostrijk is, is te danken aan de taal van Grytten, die iets wonderbaarlijks verricht, ontroerend en nergens sentimenteel.

Over de schrijver
De Noorse schrijver Frode Grytten (1960) heeft een groot oeuvre op zijn naam varierend van romans, poëzie tot kinderboeken. De laatste dag van de veerman is bekroond met de vooraanstaande Brageprijs en werd onder meer genomineerd voor de Bookseller’s Prize.

Auteur: Frode Grytten
Uitgever: Atlas Contact

Cover: ©Atlas Contact