Lijden verlichten: verdiepingsdag met Marinus van den Berg
Verhaal

Lijden verlichten: verdiepingsdag met Marinus van den Berg

Door Marinus van den Berg

De ochtendpoort aan het begin van deze zondag en de avondpoort waren als broer en zus. Nu gaat de nacht komen. Je kunt aan de nacht lijden. Dat leerde ik op deze dag waarop we met zo een dertig mensen stilstonden bij lijden en lijden verlichten.

Het avondgloren is vanavond zeker zo betoverend als het ochtendgloren al was. ‘Iedere nieuwe morgen is een nieuw begin van ons leven. Iedere dag is een afgesloten geheel.’ Deze woorden van de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer las ik in een boekje met aquarellen van Adreas Felger (1). Ik kreeg het deze week zomaar cadeau. Ik ben een bewonderaar van Andreas Felger en diepe eerbied heb ik voor Bonhoeffer die kleur bekende toen er een gure wind ging waaien in nazistisch Duitsland. Hij verloor zijn leven in een dodencel maar zijn inspiratie gaat door.

De ochtendpoort aan het begin van deze zondag en de avondpoort waren als broer en zus. Nu gaat de nacht komen. Je kunt aan de nacht lijden. Dat leerde ik op deze dag waarop we met zo een dertig mensen stilstonden bij lijden en lijden verlichten. De dag was georganiseerd door de Beweging van Barmhartigheid. We waren te gast bij Zin in Vught. De initiator van de Beweging, Wim Verschuren was voor het eerst sinds weken weer onder en tussen de mensen. Ik zag dat hij heel hartelijk welkom werd geheten door mensen die hem kenden. Pijn had hem weken gevloerd en vastgehouden in een ziekenhuis.

Ook aan pijn kun je lijden. Pijn kan jezelf ontredderen maar ook de mensen die je willen steunen. Onmacht kan iedereen onthand doen zijn. Soms kan muziek op een hang, een modern percussie instrument uit Zwitserland zoals we op deze dag mochten horen nog de enige steun zijn. Klanken die verdriet aanraken nemen het verdriet niet weg maar vangen ze op zoals handen kunnen opvangen. Handen die opvangen, ruimte bieden en beschermen (2).

In de nacht kan het zijn alsof er geen handen meer zijn. De handen van je naaste slapen verslapt. In de nacht kun je je zeer alleen voelen: als het maalt, als het bed je geen rust biedt, als alles wordt uitvergroot en je overweldigen kan. ‘Bedden zijn een soort schuilplaats…..’ las ik bij Karl Ove Knausgard (3).

 

Het vraagt tijd, aandacht en het stellen van de goede vragen om het lijden beter te verstaan.

 

Maar de nacht wordt een hellebed in plaats van een hemelbed als je geen rust vindt omdat het alsmaar maalt in je hoofd. Het vraagt tijd, aandacht en het stellen van de goede vragen om dit lijden beter te verstaan. Er zijn geen snelle oplossingen. Het kan vragen om het openen van een innerlijk deur voor iemand die met schroom voor de drempel aarzelt. Iemand aan wie je durft toe te vertrouwen waar dat malen mee verbonden is. Voor hoeveel mensen is de nacht eerder lijden dan verlichting en verkwikking? Ik weet het niet.

‘Hoe kom je zelf weer op adem na zo een dag….?’ vraagt een collega die op deze dag voor een weldadig ritueel zorgde. ‘Meestal ga ik nog schrijven maar ik weet nu nog niet waarover. Ik ben nog niet thuis en er kan onderweg van alles nog gebeuren. Zo was het ook want er was een defecte trein bij Lage Zwaluwe (alweer) en de Intercity Direct van 17.25 uur stroomde vol met reizigers overal vandaan: uit Leuven, wonend in Berlijn maar geboortig uit Rotterdam, komend uit Roermond op weg naar Utrecht, komend uit Antwerpen. De stress steeg. Eén voelde zich gepest door de NS. In mijn coupé zaten vier van de zes op hun iPod. Er werd flink gemopperd over het ontbreken van goede informatie. ‘En dan deed de WIFI het ook nog niet……’ zei een geïrriteerde vrouw. ‘Dat heb ik niet eens meer geprobeerd….’ zei de man uit Berlijn die via Leuven reisde. In tram 25 waren twee oudere dames ontredderd. ‘We zijn de weg kwijt…’ zeiden ze tegen conducteur met wit-geworden haren. ‘Dan moet je naar de dokter,’ zei hij met de toon van droge Rotterdamse humor. Maar de dames waren op weg naar een etentje aan de Waterkant. Ze zaten in de goede richting.

‘Ik ben wel blank maar kom toch uit een andere cultuur, een Europees land dat zich losweekte uit de Sovjet Unie…..’ vertelde een van de deelnemers. Ze had al op meerdere plaatsen gewoond. Ik voelde reisleed die van een andere dimensie is. Ik hoorde van mensen die uit andere landen nu hier zijn en een toekomst zoeken. Als je gehuwd bent met een Afrikaanse man die een erkend Nederlander is en je samen kinderen hebt, heten die kinderen ineens toch allochtonen.

Ik voelde veel kracht bij de vrouw die het me vertelde. Lijden en kracht is ook een thema. Laten we elkaar verhalen vertellen en voor de vertellende zal zwaarte verlicht worden, maar niet altijd opgelost. In de nacht kun je wel een kaarsje aansteken om het zachte te voelen, maar het harde kun je niet in een handomdraai verjagen. Ik hoor op het einde van deze dag thuis de naklank van de hang. De dag gaat mee de nacht in en zal nog wel doormalen maar ik weet nog niet hoe.

 

(1) Dietrich Bonhoeffer, Door goede machten trouw en stil omgeven, Kok Kampen
(2) Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Hang
(3) Kar Ove Knausgard, Herfst, p137 over bedden

Het beeld bovenaan is van Adreas Felger.

Lijden verlichten, de verdiepingsdag met Marinus van den Berg vond plaats op zondag 25 september 2016 in Kloosterhotel ZIN.