Crisis is als het oog van de orkaan. De kunst is om erbij te blijven en te spotten naar de opening die er wel is.
Interview

Crisis is als het oog van de orkaan. De kunst is om erbij te blijven en te spotten naar de opening die er wel is.

Door Agnes van der Sluijs

Ieder mens heeft ervaring met grote en kleine crises. Een scheiding, het verlies van een dierbare of van je baan. Hoe gaan we om met verval, verlies en verwarring? Een crisis biedt ook kansen voor ontwikkeling, maar hoe blijven we hoopvol en creatief? Nu de coronacrisis zijn sporen trekt, is een reflectie op crisis en compassie zinvol. In een nieuwe serie over Crisis en Compassie spreken we denkers en doeners over wat deze crisis vraagt aan compassie voor onszelf en de ander. In het derde interview is het woord aan Sara Huang, die zowel in binnen-als buitenland dialogen faciliteert over complexe maatschappelijke thema’s. Hoe blijf je in crisissituaties in verbinding, zowel in de fysieke ontmoeting als online? 

Sara Huang werd in Taiwan geboren en groeide op in Rotterdam. Dat betekent East meets West en ook de vraag ‘waar is precies thuis?’. Gezin, vrienden, opleiding in Nederland, maar ouders en verdere familiebanden in Taiwan. Ze leerde al jong om te switchen van perspectieven en de vraag te stellen: ‘hoe kijk jij hier tegenaan?’ Niet zozeer omdat er een goed is of een fout, maar om de kaders te ontdekken. Mensen komen naar haar toe wanneer samenwerkingstrajecten op relationeel of emotioneel vlak vast lopen. Wanneer leiders met bezieling willen werken, maar vastlopen tegen het systeem. Bij maatschappelijk gevoelige onderwerpen waarbij polarisatie dreigt. Wat hoofdpijn is voor de één, is voor haar gelegenheid om andere perspectieven in te brengen.

 

Deze reeks gaat over Crisis en Compassie. Wat is compassie voor jou?

Ik vat compassie het liefst samen in dit beeld: dat je tot je sokken en onderbroek helemaal natgeregend bent en in de kou staat en dat dan die warme deken om je heen wordt geslagen. Dat je hoort: ‘Kom maar, het is oké’. Compassie gaat om gezien worden, gedragen worden. Dat wat je ook bent, voelt of wilt uiten – al is het maar voor die ene nanoseconde – er mag zijn.

Het zit voor mij ook vaak in kleine dingen. Ik ervaar ze als lichtpuntjes. Nadat mijn ouders waren vertrokken naar Taiwan, bleef ik alleen achter in hun huurhuis. Ik was zeventien jaar, had wel een verblijfsvergunning maar mocht niet werken. De Taiwanese gemeenschap was destijds best gesloten. Erkennen dat het geld op was, zou tot gezichtsverlies leiden en dus zeiden we er niets over. Een kennis belde op een zondag aan, drukte me een stapel eten in handen, zei verder helemaal niets en vroeg ook niets van me. Een goede vriendin merkte in die tijd mijn aarzeling om te praten over mijn situatie. Ik was er niet aan toe en dat kon er ook gewoon zijn.

Voor mij zijn de bouwstenen van compassie dat ik zorg dat mensen gezien worden, gehoord worden en gedragen worden. Dat heeft alles te maken met waardigheid. De situatie kan ronduit ellendig zijn, maar jij hebt de keuze om te kiezen hoe je op de situatie reageert. Dat is waardigheid voor mij.

Ik ben boeddhistisch opgevoed en heb ook veel meegekregen uit het volksgeloof. De rituelen geven een bepaald ritme, een deining in de tijd. Ik vond dat als kind heel prettig. Voor mij is het duidelijk dat er een bepaalde bron is, iets dat groter is en ook niet te vatten is in één religie. De universele waarden uit de religies zijn verbonden aan die energie. Compassie is wat mij betreft één daarvan.

 

Kun je altijd compassie tonen?

Ik kan pas met compassie met iemand in gesprek als ik mijn eigen pijn heb getransformeerd. Heather Plett - expert op het vlak van 'Holding Space' zegt: "How do I show up without projecting my pain?". Stel je voor dat ik in gesprek ga over institutioneel racisme. Als ik dat doe, staat mijn eigen lichaam onder spanning. Als ik me daar niet bewust van ben, raak ik in de crisisstand. Dan ga ik al die onverwerkte momenten uitleven op mijn gesprekspartners. Daar gaat het op dat moment helemaal niet om. Wat je wel moet doen, is erkennen dat het een lastig onderwerp is en dat het de intentie is om ervaringen uit te wisselen.

Om te voorkomen dat je in de val raakt van het projecteren van je eigen pijn, is een bepaalde verdieping nodig. Wat is mijn programmering? Op welke manier ben ik gevormd – vaak vanuit de beste bedoeling – en wat is daarvan bruikbaar voor mij op mijn eigen pad?

Je moet dus wel nieuwsgierig zijn naar je diepere lagen, naar dat ontastbare. Wat is dat nou precies? Ga je dat verstikken of juist ontdekken. In de methodiek van Proceswork ga je ervan uit dat er meerdere lagen in onszelf zijn, de ene meer verstopt dat de andere. Ik kan proberen erbij te komen. In een kleinere setting waar ik kan oefenen en kan spelen. Dat doe ik door iets wat ik ingewikkeld vindt bij de ander heel erg uit te vergroten, mijn fantasie te gebruiken en ermee te spelen totdat ik tot een ander inzicht komt, oftewel de essentie van die irritatie. Het is de kunst om daarna iets van die ander toe te eigenen waarmee je jezelf verstrekt. Dus als iemand heel bazig doet, eigen je door die uitvergroting iets van de bazigheid toe en zul je ook zelf krachtiger staan in plaats van dat je het projecteert op de ander.

 

Is zelfontdekking voorwaardelijk aan verbinding/compassie

Mensen zijn sociale dieren. In de eerste paar weken van de lockdown waren veel mensen met zichzelf bezig, wat ook logisch is gezien de onzekere situatie.  Voor je het weet ben je – ik ook – in zo’n bubbel dat je je eigen echo hoort in de kamer. De Vlaams-Amerikaanse relatietherapeut Esther Perel zegt zo mooi: “In het contact met de ander verandert het verhaal niet, maar het narratief van het verhaal verandert”. Er komt een ander perspectief bij. Het is net als met tennis. Als er geen tegenpartij is die terugslaat, valt het dood. Er is interactie nodig: beide bewegingen diep en terug en weer diep en terug. En in die beweging ontstaat er spel en ruimte.

 

Hoe heb je zelf de lockdown ervaren?

De afgelopen weken stond bol van de paradoxen. Aan de ene kant was ik heel erg dankbaar dat ik een huis heb en dat mijn gezin en de mensen om me heen gezond zijn. Tegelijkertijd waren er ook veel schuldgevoelens. Wat doe ik voor de vluchtelingen in Griekenland die geen zeep hebben? Dat denken vanuit schuld, zorgt ook voor verwijdering van dat wat je wel kunt doen. Dus ben ik gewoon maar aan de slag gegaan met wat er wel binnen mijn bereik ligt: mijn facilitator-skills inzetten door gesprekskringen online te organiseren. Zodat mensen een plek zouden hebben om hun emoties te uiten, anderen te treffen en samen betekenis te geven aan de onzekerheid.

De afgelopen periode heb ik mensen vanuit de hele wereld gesproken. Iedereen kan meepraten over de pandemie en probeert er betekenis aan te geven. Op momenten dat ik enorm boos was op alles wat er gebeurde, ben ik van me af gaan schrijven. Het was een vorm van ‘holding space’ voor mezelf. Als ik uit wat me dwarszit, komt er ruimte voor het andere perspectief. In al die internationale Zoom-sessies en webinars wordt er gesproken over verlies, angst, hoop en wanhoop. We zoeken allemaal naar duiding, dat is iets van het collectief.

 

Leidt dat zoeken ook tot nieuwe dingen?

Vooral in dat gezamenlijk zoeken, zit een ontwikkeling. Vanochtend sprak ik in een Zoom-sessie over het beeld van de oceaan als metafoor voor de wereld van nu. Sommige havens gaan nu open terwijl de storm nog raast. We zitten niet allemaal in dezelfde soort boten. Er zijn jachten, motorboten, roeiboten en vlotten. Na de eerste paniek komt nu aandacht voor de rouw. Hoe kom ik in een nieuwe fase, wat heb ik nodig? Maar ook: hoe houdt je contact en verbondenheid ondanks alle verschillen in tempo en beleving. Kun je co-creëren met respect voor de verschillen?

 

Hoe gaan mensen om met het gegeven dat er nog geen antwoorden zijn?

Ik denk dat mensen in een periode van niet-weten vaak zullen grijpen naar het bekende repertoire. Dat is logisch. Stel je voor dat je naar een onbekend land gaat, dan denk je ook hoe dat zou kunnen zijn op basis van dat wat je al kent. Ik geloof sterk in de veerkracht van mensen. Kijk maar naar de afgelopen tijd. We zijn zo snel gewend geraakt aan bepaalde veranderingen.

Als mijn dochter net voor het slapen gaan ligt te tobben en piekeren, probeer ik haar gerust te stellen. Ik wijs haar erop dat die dingen die ze bedenkt nog niet gebeuren. Zij kan wel haar aandacht schenken aan wat er in het hier en nu gebeurt. Het niet-weten vereist het gronden in iets. Dat kan zijn in het hier en nu, maar ook in je geloof of in je passie. Iets dat binnen je bereik is om te voelen dat je er bent. Dit zijn je contouren. Vanuit die gronding kun je dat onbekende aan. Het is niet dat alles vervaagt, want jij bent er nog steeds.

 

Zie je dat terug in alle gesprekken die je hebt gevoerd?

Vooral online heb ik de omgeving gecreëerd waarbij mensen heel bewust hiermee bezig zijn. Ze zijn vaak al veel langer bezig met mensen en dialogen tussen mensen. Als ik kijk naar mijn eigen vriendenkring, is er meer angst en zorg. Daar voel ik de verantwoordelijkheid van mezelf om aan te sluiten bij deze ervaring. Om een shotje van die gronding erin brengen op een manier die past. Je zult eerst plek moeten geven aan angst en onzekerheid. Als een vriendin vertelt dat ze het ingewikkeld vindt dat haar kind weer naar school moet, zeg ik ‘ja, inderdaad ik vind het óók lastig’. En vanuit die bedding voeg ik wel dit eraan toe: ‘tegelijk zie ik ook dat ze ontzettend geniet van omgaan met andere kinderen, hoe is dat voor jou?’.

 

Gevoelens van boosheid, angst of onmacht moeten er wel uit toch?

Die emoties zijn er. Mijn boosheid is er ook. Ik geloof echt dat emoties de brandstof zijn van ons gedrag. Soms uit dat zich niet zo handig. Maar je kunt ook de mooie kant ervan zien. Dat je iets in actie wilt hebben en vanuit de emotie energie hebt om dat te doen. Daarmee kanaliseer je het op een andere manier. Dan is het van jou, in plaats van dat het jou overkomt.

Het woord crisis betekent in het Mandarijn zoiets als de kans tot transformatie. Het is het oog van de orkaa. De kunst is om erbij te blijven en te spotten naar de opening die er wel is. Hoe je dat doet, is aan jou. Maar maak de beweging van rekken en verruiming en doe dat met elkaar. In je eentje kun je heel lastig een groep zijn. Eigenlijk wel mooi dat al die woorden – Corona – Crisis – Compassie – met een C beginnen. Het is geen gesloten cirkel.

 

 

Online dialoog. Hoe werkt dat? De 10 tips van Sara Huang:

1. Bereid je heel goed voor

Waardevolle online menselijke interactie vereist dat je er heel doordacht ingaat. Wat is het doel en wat moet de opbrengst zijn? Welke setting en sfeer past daarbij? Welke informatie moeten de deelnemers al vooraf hebben en hebben ze die ook daadwerkelijk gekregen? Online heb je te maken met een nog korter aandacht spanne van de je deelnemers. ‘Less is more’! Zorg er daarnaast ervoor dat mensen elkaar niet onderbreken. Vergeet niet stilte in te bouwen waardoor ruimte voor reflectie en interactie ontstaat.

 

2. Bepaal vooraf het thema en stel ‘Thought provoking questions’

Voor een online bijeenkomst is het thema heel belangrijk. Besteed aandacht aan het formuleren van de juiste kernvraag. In het onderwijs noem je dat ook wel Thought provoking questions. Die zijn zo open dat ze alle ruimte geven om samen te zoeken naar verschillende interpretaties. Als begeleider neem je de deelnemers mee in het proces hoe de vraag tot stand is gekomen, je vertelt over je eigen zoektocht en nodigt de ander uit te vertellen dit ook te doen. Wees je heel bewust van de gedeelde ruimte. Dat is anders dan fysiek, maar je bent wel bij elkaar.  

 

3. Zoek aansluiting

Voor iedereen die bij een groep wil horen, geldt dat je aansluiting moet zoeken. Je komt en je vraagt je af ‘wat is hier van mij nodig’ en ‘wat kan ik brengen’. Het is belangrijk om dit met respect te doen, rekening houdend met het bestaande. Dingen zijn er altijd met een reden. Trek daarin wel je eigen grenzen.

 

4. Speak with intention and listen with intention

Voor mij is het cruciaal om online echt te kanaliseren dat ik met aandacht spreek. In Art of Hosting geldt:  ‘Speak with intention and listen with intention’. Als begeleider betekent dit dat je een sfeer weet te creëren en dat mensen dat ook opmerken. Techniek, taal en bewustzijn van tijd zijn hierin essentieel.

 

5. Werk continu aan veiligheid

Hoe creëer je samen? Waar zit de ‘sameness’ en waar de ‘difference’. Om dit te bespreken is veiligheid nodig. Ik kan niet van tevoren zeggen dat die veiligheid er voor iedereen is. Veiligheid is een ervaring. Ik weet niet wat de ander heeft meegemaakt of wat zijn of haar triggers zijn. Het enige is dat ik erbij kan blijven met aandacht. Dat ik de dingen benoem die de randvoorwaarden voor een veilige omgeving aantasten. Ik denk dat je pas kunt co-creëren, als je voelt dat er plek voor jou is.

 

6. Luister naar je onderbuik

Soms gebeurt het tijdens een bijeenkomst dat in korte tijd een patroon ontstaat waarbij vanuit de meerderheid wordt gezegd hoe iemand zich moet gedragen of wat deze persoon zou moeten vinden. Het kan heel spannend zijn om dit te benoemen. Toch is het belangrijk om dit wel te doen. Begin dan bij jezelf, benoem dat ik je ongemak voelt, dat je tekeer gaat en vraag vandaaruit wie het herkent en wie er anders tegenaan kijkt. Daarmee open je het gesprek.

Voorbeeld:

Een aantal maanden geleden nam ik deel aan een groot seminar in Londen over conflicthantering. In een van de sessies ging het over hoe om te gaan met agressie. De samenstelling van de groep was 70% wit en de rest gekleurd. Een van de gekleurde mensen gaf heel rustig aan dat ze agressie prima vindt. Dat viel niet goed. Ik was op dat moment geen begeleider. Toch kon ik niet anders dan aangeven dat wat er gebeurde, mij verwarde en buikpijn opleverde. Er ontstond in heel korte tijd een patroon waarbij vanuit een meerderheid werd gezegd hoe iemand zich moest gedragen. Ik zei: ‘ik zie ook dat het een gekleurde vrouw is, die vertelt over haar pijn en ik zie dat wij haar corrigeren. Ik weet niet hoe ik daarmee om moet gaan, wie deelt dat?’.

 

7. Pak je rol

Als je mensen van A naar B wilt leiden, zul je er draagvlak voor nodig hebben. Daarbij is het heel belangrijk dat je aansluit qua taal. In een business setting past zweverig taalgebruik niet. Dus moet je het vertalen naar wat er in het hier en nu, naar wat er in deze context vanuit jouw rol nodig is. Die rol schept bepaalde verwachtingen en het is de kunst om jezelf daarin op te rekken. Zo kun je het doodeng vinden om vanuit jezelf iets te benoemen, maar weet je dat het vanuit je rol wel gezegd moet worden.

 

8. Laat de deelnemers verantwoordelijkheid nemen

Als ik heel lang praat, is er geen tijd voor jou. Dat besef moet heel nadrukkelijk zijn. Je kunt het opleggen door strak een aantal minuten per persoon te geven, of de verantwoordelijkheid teruggeven. Het opleggen haalt de levendigheid weg. Daag als begeleider de deelnemers uit om te spelen met het kader, om levendig te zijn. Dat heeft wat mij betreft ook alles te maken met waardigheid.  Hoe kun je activeren en dat wat mensen inbrengen respecteren zonder het op te leggen?

 

9. Werk in het hier en nu

In de afgelopen periode heb ik met heel veel verschillende begeleiders gewerkt. Vaak hadden de deelnemers elkaar nog nooit gezien en toch moest er in korte tijd gewerkt worden aan een bepaald resultaat. Belangrijk is dan dat je in het hier en nu werkt en bedenkt wat er bij iedereen resoneert. Vraag de deelnemers wat er bij hen leeft en blijf erbij ook als het moeilijk wordt.

 

10. Geef gelegenheid om op elkaar af te stemmen

Ik hoorde laatst van een bijeenkomst met wel honderd mensen. De check-in vraag was om een liedje te zingen over hoop. De begeleider zette vervolgens iedereens geluid aan. Het werd uiteraard totale chaos. Het mooie was dat er na enkele minuten een gezamenlijk lied ontstond. Mensen wisten op elkaar in te tunen. Daar gaat het om, om afstemming.

 

 

Zie  www.bureautwist.nl

Sara Huang organiseerde tijdens de lockdown reflectie-cafés en online bijeenkomsten over hoe mensen zich persoonlijk voelden en tot welke inzichten men kwam. Daarnaast begeleidde ze in de Art of Hosting Community (Facebook groep van 13.000 leden) diverse bijeenkomsten over corona en de lockdown. Sara Huang en Nieuw Wij organiseren samen iedere woensdagavond in juni een online dialoog over racisme. https://www.nieuwwij.nl/nieuw-wij/online-dialoogbijeenkomsten-over-racisme/