Mpho Tutu: Met menselijkheid reageren op onmenselijkheid
Interview

Mpho Tutu: Met menselijkheid reageren op onmenselijkheid

Door Henk-Jan Hoefman

Mpho Tutu schreef samen met haar vader Desmond Tutu Het boek van vergeving. Begin 2019 is de vierde druk uitgekomen. Het boek beschrijft vergeving als een moedige en barmhartige daad. “Onze vindingrijkheid in het vinden van manieren om elkaar te kwetsen is schijnbaar onbegrensd, maar ook het vermogen van mensen tot heling is onbegrensd.” We spraken Mpho Tutu over de worstelingen in het vergevingsproces.

Mpho: “Vergeven lijkt vaak onmogelijk en onbegonnen werk. Toch is vergiff enis schenken of om vergeving vragen het enige wat je kunt doen om jezelf en de wereld te bevrijden van de starre cirkel van pijn en vergelding. Als het proces met de Waarheids- en Verzoeningscommissie niet was gelukt dan zou de overgang naar democratie in Zuid-Afrika een groot bloedbad zijn geworden. We kozen voor vergeving, omdat het de enige mogelijkheid was om ons land te redden van vernietiging. Pijn die levend begraven wordt sterft immers niet. Etty Hillesum, een Joodse vrouw die in 1943 in Auschwitz werd vermoord, is voor mij altijd een inspiratiebron geweest. Zij wilde haar verdriet en leed niet omzetten in woede naar de brute kamp bewakers en koos voor het pad van vergeving. Die stap om met menselijkheid op onmenselijk heid te reageren is bijzonder, want woede uiten is makkelijker dan het in de ogen kijken van je intense pijn. Woede is in mijn ogen veelal onbevrijd verdriet.”

Mpho weet uit eigen ervaring wat de worstelingen zijn in het proces van vergeving. In april 2012 werd haar huishoudster Angela vermoord. Haar zwaar mishandelde lichaam vond Mpho in de slaapkamer van dochter Nyaniso. “De dood van Angela is een droevige, angstaanjagende schaduw. Er waren huilbuien, nachtmerries, doodsangst, slapeloosheid en broze stiltes. Ons huis zouden we nooit meer ons thuis kunnen noemen. Soms voelde ik droefenis om de moordenaar, onuitsprekelijke droefenis. Op andere momenten was ik boos en wilde ik terugslaan. Nu werd ook ik in mijn persoonlijke leven uitgedaagd om het pad van vergeving te bewandelen en dat is bezaaid met beproevingen.”

Samen met haar vader Desmond Tutu heeft Mpho het viervoudige pad van vergeving ontwikkeld. Het biedt hulp bij het vergevingsproces in vier stappen: je verhaal vertellen, je pijn benoemen, vergeving schenken en je relatie vernieuwen of loslaten. “Iemand vergeven is moeilijk en makkelijk tegelijk.”

 

'Er is niets dat niet vergeven kan worden en er is niemand die het niet verdient vergeven te worden.'

 

“Natuurlijk gaat vergeven met vallen en opstaan, want groei vindt plaats via obstakels en door het overwinnen van weerstand. Het zetten van de eerste stap - het vertellen van je verhaal - is voor veel mensen al een hele drempel. Als je dat herkent nodig ik je uit om geduld met jezelf te hebben. Zodra je woorden geeft aan een traumatische gebeurtenis erken je immers dat er iets ergs is gebeurd. Dat kan intense gevoelens van schaamte, verdriet en woede oproepen. Voor mij was het echt een opluchting om te zeggen dat ik ontzettend boos ben over het verlies van Angela, maar ik voelde me ook schuldig. Was zij niet vermoord als ik twee uur eerder naar huis was gekomen?”

Het viervoudige pad van vergeving is geen intellectuele aangelegenheid. Juist de meditaties, rituelen en lichaamsoefeningen zijn bedoeld om vorderingen te maken en het vol te houden. “Ingrijpende gebeurtenissen in het leven zetten zich vast in ons lichaam. Soms zie je de droefheid achter iemands ogen of voel je de angst in je maagstreek. Een trauma nestelt zich in het lichaam. Het vergevingsproces is dus ook een fysieke aangelegenheid. In het Westen wonen veel mensen in hun hoofd, maar met het intellect kun je het leven niet helen. Voor het loslaten van trauma’s is een lichamelijk proces onontbeerlijk.

Toen ik 15 jaar was, werd ik gebeten door Khrushev, de hond van de Mandela’s. Het was een verschrikkelijk pijnvolle beet. De wond is allang genezen, hoewel het litteken gevoelig blijft . Het herinnert me aan de gebeurtenis, maar de emotionele lading is verdwenen en heeft me niet meer in de greep. Zo gaat het ook met vergeving; de wond heelt in meerdere opzichten, maar blijft een onderdeel van je leven.”

Mpho Tutu

Mpho Tutu schreef samen met haar vader Desmond Tutu Het boek van vergeving. Begin 2019 is de vierde druk uitgekomen. Het boek beschrijft vergeving als een moedige en barmhartige daad.

Foto: Malou van Breevoort

Mpho Tutu (1963) is priester, leraar, schrijver en retreat facilitator. Ze is de dochter van de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu en Leah Tutu.

Mpho is getrouwd met de Nederlandse hoogleraar kindergeneeskunde Marceline van Furth. Kort na het huwelijk werd haar ontzegd om de mis op te dragen in de Anglicaanse kerk, omdat priesters daar niet zijn toegestaan om te trouwen met partners van hetzelfde geslacht.

Mpho Tutu is founder van de Desmond and Leah Tutu Legacy Foundation. Deze stichting support projecten en initiatieven die staan voor de vrede en verzoening van mensen op de wereld.