Boek

De kerk van barmhartigheid

Paus Franciscus

Recensent: Paula van der Aa – Searle

In zijn eerste boek ‘De kerk van Barmhartigheid’ noemt Paus Franciscus de kerk een ‘huis van barmhartigheid.’ Hij stelt dat er geen ruimte meer is voor een halfhartig christendom. Geloven gaat daarom niet over ons comfortabel of veilig voelen; integendeel. Waar de kerk van nu vooral behoefte aan heeft, is moed.

“Aan onze ‘vruchten’ zal men ons kennen.”

Gebruikmakend van Bijbelse waarden, stelt hij dat er geen ruimte meer is voor een halfhartig christendom. “In deze tijd is een Christen, als hij geen revolutionair is, geen Christen!” Geloven gaat daarom niet over ons comfortabel of veilig voelen; integendeel. Waar de kerk van nu vooral behoefte aan heeft, is moed. De moed om mens te zijn. Want juist in het onderkennen van ons eigen mens-zijn herkennen wij de noden en kwetsbaarheid van de ander. Christus volgen betekent dan ook dat je uit jezelf treedt en naar de ander toegaat. Wie dit durft, zal heil ervaren. En heil leidt tot dienstbaarheid – eerst en voornamelijk aan hen die in de marge van de maatschappij leven, onzichtbaar geworden door ziekte, armoede of gebrek aan toekomstperspectief. Óf de kerk van de toekomst is er een van barmhartigheid óf ze verspeelt haar geloofwaardigheid en daarmee haar bestaansrecht. Op dit punt is Paus Franciscus onverbiddelijk. Met dit thema als centrale stelling werkt hij het boek verder uit, steeds onderbouwd met Bijbelse verwijzingen. Dit resulteert in een prikkelende en stimulerende visie op de wereld van de 21steeeuw, gedomineerd door de macht van de economie en het recht van de sterkste met alle gevolgen van dien. Het is aan de kerk om – door barmhartigheid – de balans te herstellen.

De taal van dit boek is behoorlijk kerkelijk, soms ronduit theologisch, wat nogal veel vergt van de lezer. Je moet als het ware door het taalspel heen zien te prikken. Dit loont wel de moeite want Paus Franciscus presenteert een frisse en indrukwekkende visie over hoe een gelovig leven eruit zou kunnen zien in deze tijd. Teleurstellend vond ik wel dat, bij het uitwerken van zijn stelling, hij zich steeds meer ging richten op de clerus, de priesters en bisschoppen die binnen de kerk werkzaam zijn. Er lijkt geen ruimte – en zeker ook geen begrip – voor het zoeken van leken naar hun eigen plek binnen de kerk. Sterker nog, wie zich buiten de kerkelijke leer plaatst, plaatst zich meteen buiten de kerk. Op dit punt is hij niet bereid tot compromissen. 

Steeds bij het lezen van dit boek heb ik mij afgevraagd of ik het zou aanbevelen aan iemand anders. Ik denk het wel maar zeker met de kanttekening dat het waarschijnlijk pas echt verstaanbaar is voor hen die zich al verbonden hebben aan de kerk en die daardoor al redelijk vertrouwd zijn met haar taal en cultuur. Het missionaire karakter van een kerk van barmhartigheid wekt de indruk dat de Paus inclusief wil zijn in zijn boodschap: hij wil er zijn voor alle mensen. Dat zou ik willen nuanceren. Paus Franciscus wil zeker oog hebben voor allen die gekwetst en verwond zijn geraakt door het leven. Helaas rekent hij niet iedereen tot zijn kerk van barmhartigheid. Hij vereist namelijk een mate van overgave en trouw aan allen die zich bij deze kerk willen aansluiten. Dit doet de vraag bij mij rijzen, of hij dit boek niet geschreven heeft met een derde-wereldkerk voor ogen, een kerk die wellicht minder kritisch is en die zeker minder last heeft van secularisering dan de Europese kerken. Hierdoor wordt het zoeken van Europese katholieken naar hun kerkelijke identiteit buitenspel gezet. Jammer, een gemiste kans. 

Paus Franciscus

De kerk van Barmhartigheid 

Alleen als e-book te verkrijgen

Uitgeverij Prometheus 2014, vertaald door Bert Bakken en Hans v.d. Berg

ISBN 978 90 351 42718

Het is boek is te bestellen bij Boekhandel Adr. Heinen, zie de bestelknop hieronder.

Paus Franciscus

geboren als Jorge Mario Bergoglio (Buenos Aires, 17 december 1936), staat sinds 13 maart 2013 aan het hoofd van de Rooms Katholieke Kerk.