Interview

Straffen zonder visie is nutteloos

Interview met Ton Willemsen

Ton Willemsen was bijna 35 jaar werkzaam bij het Openbaar Ministerie. Als Officier van Justitie en Advocaat-generaal is hij altijd op zoek geweest naar een menselijke manier om ‘zondaars te vermanen.’ Dat leverde vaak pittige en vruchtbare gesprekken op met crime fighters die de meer harde lijn vertegenwoordigen. ‘Een straf moet meer zijn dan een vergelding, want alleen dan doet het recht aan de mens achter het slachtoffer en de dader.’ 

De hoogste boom niet hoog genoeg

‘Stel, een man veroorzaakt een auto-ongeluk met ernstig letsel tot gevolg. Hij heeft gedronken. Het slachtoffer raakt blijvend invalide. Welke strafmaat vind jij passend? Wat zou jij als Officier van Justitie of als rechter doen? Voor sommige mensen is in zo’n situatie de hoogste boom niet hoog genoeg. Maar wat gebeurt er met je oordeel als je meer over de situatie hoort, als je meer van de tussenliggende feiten weet. Dan kom je er bijvoorbeeld achter dat een half jaar geleden het bedrijf van deze dader failliet is gegaan en dat hij net te horen heeft gekregen dat zijn vrouw borstkanker heeft. Uit ervaring weet ik dat het moeilijker wordt om tot een hard oordeel te komen als je meer weet van de omstandigheden en achtergronden van de dader. Ook slachtoffers zijn vaak minder rancuneus dan de buitenwacht denkt. Zij willen bovenal serieus worden genomen en erkenning krijgen voor hetgeen hen is aangedaan.’

'Blijf geloven in de mens, ook al worden er maar moeizaam kleine stapjes voorwaarts gemaakt.'

Weegschaal

‘Natuurlijk bestaan er richtlijnen voor de strafmaat bij bepaalde delicten, maar Vrouwe Justitia heeft niet voor niets een weegschaal in haar hand. Het wegen van de daad, de gevolgen voor het slachtoffer en de persoonlijke omstandigheden van de dader maakt ons rechtssysteem menselijk. In mijn ogen verenigt het de harde en de zachte hand van barmhartigheid. Juist daardoor heb ik het altijd een boeiende baan gevonden.’

Blijven geloven in de mens

‘Een straf kan louterend werken. Als je iets hebt uitgespookt heb je recht op een straf, maar je verdient ook een herkansing. Ik heb veel gewerkt met veelplegers en die moet je perspectief blijven bieden, omdat ze dan iets te verliezen hebben. Een mens die niets meer te verliezen heeft is verloren. Wat doe je met een veelpleger die lange tijd tien delicten per dag pleegde en nu al enkele maanden goed op weg is met een klein baantje, maar dan opeens een terugval krijgt? Wat zou jij doen? Straffen zonder visie is nutteloos. Blijf geloven in de mens, ook al worden er maar moeizaam kleine stapjes voorwaarts gemaakt. Op het station van Eindhoven sprak een jongen me ooit aan: ‘Meneer kent u me nog? Ik was er bijna niet meer geweest, maar het gaat nu goed met me. Dingen zijn beperkt maakbaar, maar in de marge van het systeem kun je veel betekenen.’