Boek

De mens toevertrouwd aan de aarde?

Christian van der Heijden

Recensent: Guus Prevoo, missionair veldwerker bij Vastenactie

Inmiddels is al het vierde boek in deze reeks van Christian van der Heijden verschenen. Inderdaad, Paus Franciscus, Het vierde jaar. Met als ondertitel Verlangen naar Eenheid (Baarn 2017, Adveniat). Waarom dan toch nog een recensie over dit boek over het derde jaar? Omdat dit derde jaar weleens het meest cruciale zal blijken te zijn in het hele pontificaat van deze Latijns-Amerikaanse paus.

Wat er zo cruciaal is, blijkt uit het boek van van der Heijden. En meteen al op pagina 6, bij het voorwoord van Stijn Fens. ‘Hij zegt de dingen anders en zijn stijl blijft fenomenaal, maar als je later nog eens terugleest wat hij nu werkelijk heeft gezegd, blijft er onder de streep weinig revolutionairs over’, zegt Fens. Volgens Fens zet het boek ons dus weer met beide benen op de grond. Maar volgens mij ligt net in dat ‘anders zeggen’ en in die fenomenale stijl van de paus, die zichtbaar voor de hele wereld ook de daad bij het woord voegt, juist het revolutionaire van deze paus: Practice what you preach. Voor de volgers van de ontwikkelingen op het gebied van het kerkelijke sociale denken, waartoe ik me zelf ook voorzichtig reken, was al langer duidelijk dat deze paus niet veel anders zei dat zijn voorgangers. Maar deze paus vindt door zijn manier van spreken en zijn stijl en handelen wel gehoor in de media, bij een breed publiek en mogelijk ook bij beleidsmakers, politici en economische beslissers. En zet daarmee de belangrijke issues waar de RK Kerk als heel lang de nadruk op legt, weer in het volle daglicht: de waardigheid van iedere mens, onderlinge solidariteit, de schepping en het leven als geschenk van God als spirituele basis van ons mens-zijn. Kortom: ecologie én barmhartigheid, aandacht voor milieu én armen en daarom juist ‘ecologie van barmhartigheid’.

‘Er blijft onder de streep weinig revolutionairs over’, zegt Fens. Hij gebruikt gelukkig het woord ‘weinig’. Want een paar aanzetten die iets van revolutie in zich hebben, zijn er wel te lezen in het boek of af te leiden uit de gebeurtenissen en toespraken die het boek beschrijft. De hervorming van het huwelijksrecht (augustus) neigt wel naar iets revolutionairs, al moet ik die stelling meteen relativeren, want ik ben geen kerkjurist. Die hele zaak was me trouwens ‘in real time’ ontgaan.

'Ligt het revolutionaire er niet in dat deze paus ertoe neigt te zeggen: de mens is toevertrouwd aan de aarde?'

Maar zeker het verschijnen van de encycliek Laudato Si! (juni) heeft iets van dat revolutionaire. Niet alleen benoemt paus Franciscus de problematiek met andere, meer directe woorden als zijn voorgangers. In mijn ogen gaat hij ook een stapje verder dan Johannes XXIII, Paulus VI, Johannes Paulus II en Benedictus XVI in hun denken over milieu, schepping en mens. Natuurlijk, de mens blijft de kroon op de schepping en draagt daarom verantwoordelijkheid voor een goed beheer van die schepping. De aarde is aan de mens toevertrouwd, om het theologisch goed te verwoorden. Ligt het revolutionaire er niet in dat deze paus ertoe neigt dat om te draaien: de mens is toevertrouwd aan de aarde?

De opsommingen in de Kroniek die iedere maand afsluit, hebben soms wel iets langdradigs, maar ze horen er zeker bij. Ze geven een illustratie dat deze paus inderdaad in de praktijk brengt wat hij preekt.

Mij trof dat Franciscus het opnam voor zijn in 1980 vermoorde marxistisch bevrijdingstheoloog, net als Franciscus zelf een Jezuïet, Luis Espinal Camps. Camps is omstreden onder meer door een kunstwerk, een crucifix van hamer en sikkel: ‘Het was zijn leven, het was zijn denken. Hij was een bijzonder persoon, met zo veel menselijke hartelijkheid; iemand die te goeder trouw de strijd aanging’ (pag. 141).

Christian van der Heijden

Paus Franciscus Het derde jaar
Ecologie van barmhartigheid

Auteur: Christian van der Heijden
Uitgeverij: Adveniat, Baarn, 2016
ISBN: 9789492093158

Prijs: € 19,50

Het boek is o.a. te bestellen bij Kloosterboekwinkel Wittem, zie de bestelknop hieronder.

Christian van der Heijden is Vaticaankenner en redacteur bij KRO-RKK.

Wat vind jij van dit boek?