Verhalen

Kennis verbindt, dus bezoeken fraters de moskee

door Olaf Tempelman

In de stilte van een landgoed aan de rand van Vught waar de motregen een glans over legt, haalt frater Broer Huitema een koran tevoorschijn. In 113 van de 114 soera’s, laat frater Huitema zien, wordt aan Allah gerefereerd als ‘de barmhartige’. Broer Huitema is een van de overgebleven Fraters van Onze Lieve Vrouw Moeder van Barmhartigheid. In de tijd van het rijke roomse leven waren deze fraters in oostelijk Brabant met velen. Barmhartigheid, zegt frater Huitema, is in alle drie de monotheïstische religies een sleutelbegrip. Over die gedeelde barmhartigheid lees je nooit bij de schare publicisten die roept dat ‘de joods-christelijke traditie’ haaks staat op de islam. Laat staan bij de partij die op 15 maart de grootste van Nederland kan worden en de Koran wil verbieden.

Het begrip barmhartigheid, zegt frater Huitema, had een tijd een negatieve bijklank bij Nederlanders die hun kerken hadden verlaten, maar het is helemaal terug van weggeweest. Claudia de Breij eindigde haar oudejaarsconference met een oproep tot barmhartigheid. De Fraters van Barmhartigheid stonden aan de wieg van de Beweging van Barmhartigheid, die zich in een gestage groei mag verheugen en populaire ‘Passie voor Compassie’-weekeinden organiseert.

Recentelijk stelden de fraters en hun volgers zich bovenal één vraag: hoe kunnen we mensen verbinden die in toenemende mate tegen elkaar worden opgezet? Een antwoord zien zij in de eerste van de ‘zeven geestelijke werken van barmhartigheid’, het onderrichten van onwetenden. De sleutel tot verbinden, dat is kennis van en over elkaar – boeddhisten bedoelen hetzelfde als ze stellen dat lijden ‘voortkomt uit onwetendheid’.

Zo kan het dat een twintigtal Brabanders op een druilerige maandagavond op weg gaat naar een moskee, verscholen tussen de flats van Boxtel-Noord, op 3 kilometer van het oude Vughtse landgoed van de fraters waar de Beweging van Barmhartigheid zetelt. De leden van dit gelegenheidsgezelschap komen uit Vught, Boxtel, Sint-Michielsgestel, Sint-Oedenrode, Hilvarenbeek, Tilburg en Veldhoven, en delen een open houding ten opzichte van alle wereldreligies, ook die van Allah de Barmhartige. Met zo’n gezelschap kunnen verbindingen ontstaan die uitbleven toen Geert Wilders en zijn lijfwachten in 2015 de salafistische alFitrahmoskee in Utrecht Overvecht aandeden. Die salafisten lieten Wilders niet binnen, en Wilders wílde ook niet bij hen naar binnen. In de Mevlanamoskee in Boxtel wordt het bezoek hartelijk ontvangen door het Turkse echtpaar Meryem en Bahadir Korkmaz. Het eerste contact tussen de Beweging van Barmhartigheid en de Boxtelse moskee ontstond toen de dochter van dit Turkse echtpaar bevriend raakte met de dochter van een van de leden. Nu schenken Meryem en Bahadir koffie en thee in een lokaal met een flatscreen en voetbalbekers – dit gebouw is óók clubhuis van de Boxtels-Turkse gemeenschap. Als het bezoek heeft plaatsgenomen in een kring, helpen Meryem en Bahadir graag misverstanden over hun geloof uit de weg.

 

De koran gaat over respect en leven in vrijheid.

De Koran, leren de bezoekers vanavond, gaat over respect en leven in vrijheid. Bahadir Korkmaz vertelt hoe zijn zoon vroeg of hij de Bijbel mocht lezen. Natuurlijk!, zei zijn vader: de islam staat voor geloof in álle heilige boeken, Jezus heet in de Koran Isa en is een belangrijk profeet. Meryem Korkmaz vertelt dat Mohammed in zíjn tijd een geëmancipeerde man was: zijn dochters zaten bij hem aan tafel. In de geest van die progressieve Mohammed draagt zij geen hoofddoek. Het gezelschap luistert welwillend doch niet onkritisch. Als die profeet zo geëmancipeerd was, waarom mogen vrouwen in Saoedi-Arabië dan niet autorijden? Meryem Korkmaz zegt: ‘In de Koran staat nergens dat vrouwen niet mogen autorijden.’

De diepere boodschap die het echtpaar de hele avond zal uitdragen, is dat de radicale uitwassen van hun geloof, die imagobepalend zijn geworden, weinig met religie en veel met cultuur te maken hebben, en met patriarchale politieke culturen in het bijzonder – wie wil onderdrukken, vindt er altijd een gedachtengoed bij. In werkelijkheid heb je zeker zoveel soorten islam als culturen, de islam is in Albanië of Indonesië anders dan in Saoedi-Arabië of Pakistan. Wijlen Pim Fortuyn riep dat ‘het overal waar de islam is, verschrikkelijk is’, maar was lang niet overal geweest. Over het respect waartoe de Koran oproept, ontstaat in Boxtel-Noord discussie. Moet je soms respect hebben voor salafisten die vrouwen alles ontzeggen? Bestudeer de bron, zeggen Bahadir en Meryem Korkmaz, en je vindt niets over onderdrukking van vrouwen. In het gezelschap wordt geknikt, beschavingen botsen niet, dat doen alleen ‘on-beschavingen’. Om half acht doet het gezelschap de schoenen uit en verplaatst zich naar de gebedsruimte om het avondgebed bij te wonen. Na afloop wordt er nagekeuveld over een samenzijn dat alom ‘goed is bevallen’.

In de bibliotheek van de communiteit van de fraters van Barmhartigheid zegt frater Broer Huitema: ‘Elkaar leren kennen doet er meer dan ooit toe. Het isoleren van mensen, dat voedt het radicalisme nu. Barmhartigheid of compassie of mededogen is een kernwaarde in álle levensbeschouwelijke tradities.’

Dit artikel verscheen 22 februari in de Volkskrant. 

Programma

Een aantal mensen van de Beweging van Barmhartigheid ging in gesprek met Meryem en Bahadir Korkmaz in de Turkse Mevlana moskee in Boxtel in het kader van één van de zeven geestelijke werken van barmhartigheid; ‘de onwetenden onderrichten’.

Informatie

De ontmoeting vond plaats op 20 februari in de Turkse Mevlana moskee in Boxtel.

De sleutel tot verbinden, dat is kennis van en over elkaar - boeddhisten bedoelen hetzelfde als ze stellen dat lijden 'voortkomt uit onwetendheid.